जुथो–सुतक गाइड | Jutho-Sutak Guide

नजिकको परिवारमा मृत्यु भएपछि निश्चित दिनसम्म पूजा, भोजन, सामाजिक कार्य आदि सीमित गरिन्छ। यो अवधि सम्बन्ध र जातअनुसार फरक हुन्छ। After a death in the close family, worship, feasting and social activities are restricted for a set period. The duration depends on relationship and caste.

जातअनुसार दिन (नजिकको परिवार — आफैँ, जीवनसाथी, सन्तान, भाइबहिनी, बुबाआमा):

• ब्राह्मण १० दिन क्षेत्री १२ दिन वैश्य १६–२० दिन शूद्र ३० दिन
• आमाको पक्ष (आमाको बुबाआमा, मामा/माइजू): ~३ दिन
• श्रीमान्को पक्ष (सात पुस्ता सम्म): ~१० दिन
• अन्त्येष्टि सम्पन्न गर्ने व्यक्ति: १२ दिन सम्म
• टाढाको नातेदार: ~१ दिन

के नगर्नु / के सीमित गर्नु: मन्दिर जानु, पूजा गर्नु, परायो घर जानु, उत्सवमा सहभागी हुनु आदि। कुनै घरमा खानामा पनि नियम लाग्न सक्छ। Worship, temple visits, going to others’ homes and participating in celebrations are typically avoided or limited. Some families also restrict certain foods.

बच्चा जन्मिएपछि आमा र नजिकको परिवारले निश्चित दिनसम्म पूजा, रसोइ आदिमा सीमित हुन सक्छ। सन्दर्भअनुसार दिन फरक। After childbirth, the mother and close family may observe restrictions on worship, cooking, etc. Duration varies by context.

• आमा आफैँ: ~२१ दिन (१०–४० फरक हुन सक्छ)
• एउटै घरको परिवार: ~१० दिन
• छोरीको माइतिघर (जन्म त्यहीँ भए): ~३ दिन
• ससुराली: ~१० दिन

जुथो भनेको मुखले छोएको वा कोरिएको खाना। धेरै घरमा नियम: जुन व्यक्तिले पहिले खायो, उसको तल्लो पुस्ता (छोरा, छोरी, पत्नी, कुनै सन्दर्भमा भाइबहिनी)ले उसको जुथो खान सक्छ; उल्टो सामान्यतया मानिन्न। Jutho means food touched or partly eaten by someone. In many households: the person who ate first is “senior”; their children, spouse or (in some traditions) younger siblings may eat their jutho; the reverse is generally not done.

• पत्नी–पति: धेरै परम्परामा पत्नीले पतिको जुथो खान सक्छ; पतिले पत्नीको जुथो खाने चलन कुनै घरमा मानिन्न। Wife may eat husband’s jutho in many traditions; husband eating wife’s jutho is often not done.
• बुबाआमा–सन्तान: सन्तानले बुबाआमाको जुथो खान सक्छ; बुबाआमाले सन्तानको जुथो खाने चलन सामान्यतया छैन। Children may eat parents’ jutho; parents eating children’s jutho is usually avoided.
• दाइदिदी–भाइबहिनी: कुनै समुदायमा सानोले ठुलाको जुथो खान सक्छ (च्याउ); ठुलाले सानोको नखाने (छ्याउ)। In some communities, younger may eat elder’s jutho (chhyo); elder does not eat younger’s (chhee).
• ससुराली / माइति: सासू–बुहारी, देवर–भाउजू, माइजू–भान्जा आदिमा पनि उच्च–निम्न झुकाव र परिवारअनुसार नियम फरक। In-laws, maternal uncle–nephew/niece, etc. have varying rules by family.

संदेह भएमा: आफ्नो परिवार, थर वा इलाकाको चलन अनुसार्नुहोस्। यो गाइड सामान्य दिशानिर्देश मात्र हो; प्रथा घर, क्षेत्र र समुदायअनुसार फरक हुन सक्छ। When in doubt, follow your own family, clan or local custom. This guide is only a general reference; practices vary by household, region and community.